اختلال کنترل تکانه | نشانه ها ؛ علل و درمان اختلال رفتار تکانشی طبق DSM 5

اختلال کنترل تکانه یکی از مسائل روانشناختی است که با توجه به شدت و گستره آن اقدامات متفاوتی باید اتخاذ شود. اگر نمی‌توانید رفتار و هیجانات‌تان را متناسب با موقعیت‌های مختلف تنظیم نمایید و یا تمایلات درونی‌تان رفتارهای شما را کنترل می‌کنند، به احتمال زیاد دچار اختلال کنترل تکانه هستید. با یک بررسی همه جانبه توسط متخصص می‌توان تشخیص داد که در کدام زیر دسته این اختلال قرار می‌گیرید. برای مثال کسانی که دچار اختلال اتش‌افروزی هستند میل زیادی به آتش زدن اجسام و گاه مکان‌های مختلف دارند. از آن جایی که این اختلال شباهت بسیاری با طیف وسواس دارد، توصیه می‌کنیم برای شروع درمان مشاوره وسواس دریافت کنید.

بیشتر بخوانید : بیماری وسواس 

اختلال کنترل تکانه چیست؟

اختلال کنترل تکانه به وضعیت روان پزشکی خاصی گفته می‌شود که طی آن، افراد حس می‌کنند در کنترل تکانه‌ها و امیال خود ناتوان هستند. این مسئله باعث می‌شود که رفتارها یا واکنش‌های هیجانی نامناسبی از خود بروز دهند و در نتیجه مشکلات مختلفی را در جنبه‌های گوناگون زندگی تجربه نمایند.

با این حال این مشکل از طریق دریافت درمان‌های روانشناختی قابل درمان است. در نتیجه اگر فکر می‌کنید خودتان یا یکی از عزیزانتان به  اختلال کنترل تکانه مبتلا هستید با مراجعه به یک متخصص در حوزه سلامت روان نظیر روانشناس یا روان پزشک می توانید اوضاع را به راحتی تغییر دهید. برای آشنایی با سایر اختلالات اضطرابی کلیک کنید.

اختلال کنترل تکانه و انواع آن

در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روان پزشکی، متخصصان به طور رسمی 5 اختلال را به عنوان زیر مجموعه اختلال کنترل تکانه معرفی کرده اند که ما در ادامه به هریک از آن ها اشاره کرده ایم.

1- اختلال نافرمانی مقابله ای (ODD)

اختلال نافرمانی مقابله ای یکی از اختلالات رفتاری رایج در دوران کودکی است. بچه‌هایی که به این مشکل مبتلا هستند در کنترل رفتارها و هیجانات خود مشکلات زیادی دارند. آن‌ها اغلب در برابر هرگونه دستور یا قانونی مقاومت کرده و همواره به دنبال مخالفت با دیگران هستند. اختلال نافرمانی مقابله ای اغلب میان کودکان 5 تا 10 ساله دیده می‌شود و در پسرها بیش از دختران شایع است.

2- اختلال انفجاری متناوب (IED)

اختلال انفجاری متناوب یکی دیگر از انواع اختلال‌های کنترل تکانه است که بیش از هر زمانی در اواخر دوران کودکی یا در طی دوران نوجوانی بروز می یابد. ابتلا به این اختلال باعث می‌شود که افراد دوره‌های کوتاه ابراز خشم و پرخاشگری شدید را به طور متناوب از خود نشان دهند. مشخصه بارز این اختلال این است که میزان خشم ابراز شده با آنچه منجر به تحریک عصبانیت در فرد شده هماهنگی ندارد. به عبارت دیگر فرد واکنشی اغراق آمیز به شرایط پیرامونی نشان می‌دهد و تحریک پذیری روانی بالایی پیدا می‌کند.

3- اختلال سلوک (CD)

اختلال سلوک نوعی از اختلال کنترل تکانه است که اغلب در طی کودکی یا نوجوانی مشخص می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال اغلب از همان بچگی تمایل زیادی به سرکشی، نافرمانی و خشونت دارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که اختلال سلوک در پسران بیش از دختران شایع است و اغلب با اختلال های روان پزشکی دیگری نظیر بیش فعالی، اختلالات خلقی و اختلالات رشدی همایند می‌شود.

4- دزدی بیمارگون (Keleptomania)

دزدی بیمارگون به معنای تمایل به برداشتن وسایل دیگران است. افرادی که دچار این اختلال هستند نه به دلیل فقر یا از سر ناچاری بلکه به دلیل ناتوانی در کنترل میل درونی خود، وسایل دیگران را می‌دزند و آن‌ها را نگه داشته و به دور می‌‍اندازند. طبق بررسی‌ها این اختلال می‌تواند در هر دوره سنی بروز پیدا کند و زنان نیز بیش از مردان در معرض دچار شدن به آن هستند. برای آشنایی با اختلال دزدی بیمار گون کلیک کنید.

5- اختلال آتش افروزی (Pyromania)

اختلال آتش افروزی یکی از انواع نادر اختلال‌های کنترل تکانه است که در آن افراد توسط آتش و هرچیز مرتبط با آن جذب می‌شوند. در حقیقت مبتلایان به اختلال آتش افروزی نمی‌توانند تمایل خود برای افروختن آتش را کنترل کنند و همین امر باعث می‌شود که دست به اقدامات خطرناکی در این زمینه بزنند. طبق بررسی‌ها این مشکل در مردان از شیوع بالاتری برخوردار است و معمولا در سنین نوجوانی و بزرگسالی بروز می‌یابد.

علل دچار شدن به اختلال کنترل تکانه چیست؟

حقیقتا متخصصان هنوز نتوانسته‌اند علت واحدی را برای بروز اختلال‌های کنترل تکانه پیدا کنند. با این حال آن‌ها بر این باورند که عوامل ژنتیکی و محیطی مختلف می‌توانند در بروز این مشکلات تاثیر داشته باشند و ریسک ابتلا به آن را افزایش دهند. برای مثال کودکانی که والدینشان به اختلالات خلقی نظیر افسردگی مبتلا هستند؛ بیش از دیگران در معرض ابتلا به نافرمانی مقابله‌ای قرار دارند.

همچنین پرورش توسط والدینی که خود مبتلا به اختلالاتی نظیر بیش فعالی، ضد اجتماعی و اسکیزوفرنیا هستند ریسک بروز اختلال سلوک را در فرزندان افزایش می‌دهد. از جمله دیگر عواملی که می‌توانند در ابتلا به مشکلات کنترل تکانه تاثیرگذار باشند باید به موارد زیر اشاره کرد.

– پرورش یافتن در خانواده هایی که از جایگاه اقتصادی- اجتماعی بالایی برخوردار نیستند.

– پرورش یافتن در محیط اجتماعی که فرهنگ پرخاشگرانه را تبلیغ می‌کند.

– نبود قوانین واضح و محکم در محیط خانه یا مدرسه

– داشتن تجربیاتی از هرگونه سوء استفاده یا نادیده گرفته شدن

– تعامل با دوستانی که همواره اعمالی خلاف جهت قانون و اجتماع انجام می دهند.

پدر و مادر چطور مانع گسترش اختلال کنترل تکانه شوند؟

والدین و مراقبان به روش‌های مختلفی می توانند به کودکان و نوجوانان مبتلا به اختلال کنترل تکانه کمک کنند. از جمله مهم ترین اقدامات در این زمینه باید به موارد زیر اشاره کرد.

  • تقویت نکردن هرگونه رفتار کودک که نشانگر عدم توانایی او در کنترل تکانه هاست.
  • تشویق کودک یا نوجوان برای داشتن مشارکت فعال در اجتماع و پرورش روحیه همدلی
  • پرهیز از تنبیه بدنی
  • نشان دادن ثبات در سبک تربیتی اتخاذ شده
بیشتر بخوانید : درمان قطعی وسواس فکری

راه های درمان کنترل تکانه

علاوه بر نکات ذکر شده اگر فرزند شما علائمی از هرگونه اختلال کنترل تکانه را نشان داد، باید به یک روانشناس متخصص در حیطه کودک و نوجوان مراجعه کنید. درمانگر با انجام ارزیابی‌های بالینی ابتدا به تشخیص دقیق در مورد مشکل کودک می‌رسد و با روش‌هایی نظیر رویکرد شناختی رفتاری در جلسات مشاوره به او کمک می‌کند تا بتواند هیجانات و تکانه‌های خود را به شیوه موثری تنظیم نماید.

در برخی شرایط نظیر زمانی که شدت اختلال کودک بسیار زیاد باشد و یا چند مشکل روانپزشکی به طور همزمان بروز پیدا کند، ممکن است درمان‌های دارویی نیز ضرورت بیابد. در این شرایط درمانگر شما را به یک روانپزشک ارجاع خواهد داد. تثبیت کننده‌های خلقی، داروهای آنتی سایکوتیک و ضدافسردگی‌ها از جمله داروهای مورد استفاده برای این دست درمانجویان هستند.

برای دریافت مشاوره در زمینه اضطراب و افسردگی می‌توانید در ساعت از روز برای مشاوره تلفنی از طریق شماره 02166419012 با برترین متخصصان در مرکز مشاوره روانشناسی ذهن نو تماس حاصل نمایید.

 

 

سوالات متداول

آیا اختلال سلوک غیر قابل درمان است؟

اختلال های کنترل تکانه همگی از طریق روان درمانی یا دارو درمانی قابل بهبود و کنترل هستند. با این حال بی توجهی به آن ها در سنین کودکی می تواند منجر به تشدید وضعیت فرد شده و در ادامه به اختلالات دیگری نظیر اختلال شخصیت ضد اجتماعی بیانجامد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا
دریافت مشاوره